Menopoz ve Postmenopozal Dönem, over işlevlerinin azalması veya cerrahi olarak sonlanmasıyla gelişen hormonal değişiklikleri, bunların klinik sonuçlarını ve tedavi yaklaşımlarını kapsar.
Öğrencinin menopozal hormon tedavisinin hangi durumlarda kullanılabileceğini, kontrendikasyonlarını ve postmenopozal osteoporoz tedavisinin temel özelliklerini ayırt edebilmesi beklenir. TUS — Klinik Tıp Bilimleri sınavında bu konu, doğrudan bilgi soruları veya ameliyat öyküsü verilen kısa klinik senaryolar üzerinden değerlendirilebilir.
Seçeneklerde tedaviye ilişkin ifadeler, klinik durumlar ya da beklenen fizyolojik değişiklikler yer alabilir. Olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak, tedavi endikasyonuyla kontrendikasyonu karıştırmak ve cerrahi menopozun erken etkilerini geç dönem sonuçlarıyla karıştırmak hata kaynaklarıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Aşağıdakilerden hangisi sistemik menopozal hormon tedavisi için kontrendikasyon değildir?
Cevabı göster
Cevap: B — İlaçla kontrol altına alınmış hipertansiyon
Kısaca — Kan basıncı ilaçla kontrol ediliyorsa hipertansiyon tek başına sistemik menopozal hormon tedavisini dışlamaz.
Kontrollü hipertansiyonda başlangıçtaki damar riski değerlendirilip kan basıncı izlenerek tedavi bireyselleştirilebilir. Uygun hastada ilk geçiş etkisini azaltan transdermal yol düşünülebilir.
Neden diğerleri doğru
Aktif venöz tromboemboli — Sistemik östrojen pıhtılaşma eğilimini artırabildiğinden aktif tromboembolik hastalıkta kullanılmaz.
Meme kanseri öyküsü — Hormon duyarlı tümörün uyarılma riski nedeniyle sistemik tedavi kontrendikedir.
Nedeni araştırılmamış vajinal kanama — Tedaviden önce endometrial hiperplazi ve malignite dâhil organik nedenler dışlanmalıdır.
Aktif karaciğer hastalığı — Steroid hormon metabolizmasının bozulması ve karaciğer yükünün artması sistemik tedaviyi uygunsuz kılar.
Aklında kalsın
Uterusu bulunan kadında sistemik östrojene endometrium koruması için progestojen eklenir; histerektomi sonrasında genellikle gerekmez.
2. soruOrta
Postmenopozal osteoporoz tedavisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — Bifosfonat başlanmadan önce D vitamini eksikliğinin ve hipokalseminin düzeltilmesi gerekmez.
Kısaca — Bifosfonat öncesinde D vitamini eksikliği ve hipokalsemi düzeltilir; aksi hâlde antirezorptif etki hipokalsemiyi ağırlaştırabilir.
Bifosfonatlar kemikten dolaşıma kalsiyum çıkışını azaltır. Kalsiyum dengesi zaten bozuksa tedavi serum kalsiyumunu daha da düşürebileceğinden başlangıç değerleri değerlendirilip eksiklikler giderilir.
Neden diğerleri doğru
Bifosfonatlar osteoklast aracılı kemik rezorpsiyonunu azaltır. — Kemiğe bağlanıp osteoklast işlevini ve yaşam süresini baskılar.
Denosumab, RANK ligandını hedefleyen bir monoklonal antikordur. — RANK sinyalini keserek osteoklast oluşumunu ve etkinliğini azaltır.
Teriparatid aralıklı uygulandığında kemik yapımını artırır. — Aralıklı parathormon etkisi osteoblast etkinliğini baskın hâle getirir.
Raloksifen kemik dokusunda östrojen agonisti etki gösterir. — Seçici östrojen reseptör modülatörü olarak kemik rezorpsiyonunu azaltır.
Aklında kalsın
Oral bifosfonat yalnız suyla ve açken alınır; özofagus irritasyonunu azaltmak için hasta sonrasında dik kalır.
3. soruKolay
Kırk iki yaşındaki kadın hastaya benign bir nedenle total histerektomiyle birlikte iki taraflı salpingo-ooforektomi uygulanıyor.
Bu hastada ameliyattan sonraki erken dönemde aşağıdaki değişikliklerden hangisi görülmez?
Cevabı göster
Cevap: D — Serum antimüllerian hormon düzeyinde yükselme
Kısaca — İki taraflı ooforektomi AMH üreten folikülleri ortadan kaldırdığı için serum AMH düzeyi yükselmez, hızla düşer.
AMH, preantral ve küçük antral foliküllerin granüloza hücrelerinden salgılanır. Her iki over çıkarıldığında bu hücresel kaynak bir anda kaybolur ve AMH ölçülemeyecek düzeylere yaklaşır.
Tanıya götüren bulgular
Kırk iki yaşında olması → Beklenen doğal menopoz yaşından önce olduğundan ameliyat ani over işlev kaybı oluşturur.
İki taraflı salpingo-ooforektomi uygulanması → Steroid üreten over dokusunu ve folikül havuzunu ortadan kaldırarak cerrahi menopoza yol açar.
Neden diğerleri doğru
Sıcak basmalarının ani ve şiddetli başlaması — Over steroidlerinin bir anda kesilmesi, kademeli doğal menopozdan daha belirgin vazomotor şikâyet oluşturur.
Serum östradiol düzeyinde hızlı düşme — Folikül ve korpus luteum kaynaklı üretim, overlerin çıkarılmasıyla kesilir.
Serum folikül uyarıcı hormon düzeyinde yükselme — Östradiol ve inhibinin negatif geri bildirimi kalkınca hipofiz FSH salgısını artırır.
Kemik kaybı hızında artma — Ani östrojen eksikliği osteoklast aracılı rezorpsiyonu artırarak erken kemik kaybını hızlandırır.
Aklında kalsın
Overler korunarak yapılan histerektomi âdet kanamasını sona erdirir ancak ani hormon kaybı oluşturmaz; menopoz yalnız kanama düzeniyle izlenemez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.