Otonom Sinir Sistemi Farmakolojisi

Alfa blokör verilmiş bir hastada adrenalin kan basıncını yükseltmek yerine düşürebilir; adrenalin dönüşümü denen bu olgu, beta reseptörleri aracılığıyla oluşan vazodilatasyonun açığa çıkmasıyla açıklanır.

Otonom Sinir Sistemi Farmakolojisi kolinerjik ve adrenerjik ilaçları, nörotransmitter sentezi ve yıkımını, reseptör alt tiplerini ve bunların organ düzeyindeki etkilerini kapsar. Muskarinik antagonist atropin göz bebeğini genişletir, kalp hızını artırır ve salgıları azaltır; organofosfat zehirlenmesinde ise atropinle birlikte kolinesterazı yeniden aktive eden pralidoksim kullanılır.

Sorular ilaç ile reseptör etkisini eşleştirir, bir katekolamin sentez basamağını sordurur ya da eşlik eden hastalığa göre en uygun ajanı seçtirir; seçenekler aynı sınıftan, farklı seçicilikteki ilaçlardır.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruOrta

Astımlı hastada beta bloker zorunluysa bronkospazm riski görece en düşük ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı göster

Cevap: A — Metoprolol

Kısaca — $β_{1}$ seçiciliği, kalpte blokaj sağlarken bronş düz kasındaki $β_{2}$ aracılı gevşemeyi görece korur.

Metoprolol düşük dozlarda öncelikle kardiyak $β_{1}$ reseptörlerini bloke eder; böylece hava yolundaki $β_{2}$ reseptörlerine etkisi nonselektif ajanlardan daha azdır. Seçicilik doza bağımlı olduğundan düşük dozla başlanıp solunum bulguları izlenir.

Neden diğerleri değil

Propranolol — Nonselektif beta blokerdir; bronş düz kasındaki $β_{2}$ reseptörlerini bloke ederek bronkospazm oluşturabilir.
Nadolol — Nonselektif ve uzun etkili beta blokerdir; hava yolundaki $β_{2}$ aracılı bronkodilatasyonu engeller.
Timolol — Nonselektif beta blokerdir; göz damlası biçiminde kullanıldığında bile sistemik emilimle bronkospazm yapabilir.
Karvedilol — $β_{1}$ , $β_{2}$ ve $α_{1}$ reseptörlerini bloke eder; beta blokajı kardiyoselektif değildir.

Aklında kalsın

Kardiyoselektiflik mutlak değildir ve doz yükseldikçe azalır; aktif bronkospazm gelişirse tedavi yeniden değerlendirilir.

2. soruKolay

İlaç – reseptör etkisi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Fenilefrin – Alfa-1 agonisti✓ DoğruFenilefrin – Beta-2 agonisti✗ Bu değilSalbutamol – Alfa-1 agonisti✗ Bu değilPropranolol – Alfa-1 agonisti✗ Bu değilPrazosin – Beta-2 agonisti✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Fenilefrin – Alfa-1 agonisti

Kısaca — Fenilefrinin doğrudan damar düz kası kasılması oluşturması, eşleşmenin alfa-1 agonizmi olmasını gerektirir.

Alfa-1 reseptörü Gq proteini üzerinden fosfolipaz C’yi aktive eder; hücre içi kalsiyum artışı arteriyol ve venlerde kasılma oluşturur. Fenilefrinin periferik damar direncini artırması bu yolun sonucudur.

Neden diğerleri değil

Fenilefrin – Beta-2 agonisti — Beta-2 agonizmi düz kası gevşetir; fenilefrinin baskın etkisi vazokonstriksiyondur.
Salbutamol – Alfa-1 agonisti — Salbutamol, bronş düz kasını gevşeten seçici beta-2 agonistidir.
Propranolol – Alfa-1 agonisti — Propranolol, beta-1 ve beta-2 reseptörlerini bloke eden seçici olmayan beta blokerdir.
Prazosin – Beta-2 agonisti — Prazosin, damar ve prostat düz kasındaki alfa-1 reseptörlerini bloke eder.

Aklında kalsın

Alfa-1 agonizmi iris radyal kasını kasarak midriyazis yapar; siliyer kas muskarinik kontrolde olduğundan siklopleji oluşturmaz.

3. soruOrta

Adrenal medulla kromaffin hücresinde vezikülde oluşan noradrenalin sitozole geçerek adrenaline dönüştürülür; oluşan adrenalin salgı granüllerinde depolanır.

Noradrenalini adrenaline dönüştüren enzim, bu reaksiyondaki metil grubu donörü ve adrenalinin salgı granülüne alınmasını sağlayan taşıyıcı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Feniletanolamin N-metiltransferaz — S-adenozilmetiyonin — VMAT✓ DoğruFeniletanolamin N-metiltransferaz — S-adenozilmetiyonin — NET✗ Bu değilDopamin β-hidroksilaz — S-adenozilmetiyonin — VMAT✗ Bu değilFeniletanolamin N-metiltransferaz — 5-metiltetrahidrofolat — VMAT✗ Bu değilDopamin β-hidroksilaz — 5-metiltetrahidrofolat — NET✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Feniletanolamin N-metiltransferaz — S-adenozilmetiyonin — VMAT

Kısaca — PNMT, S-adenozilmetiyoninin metilini noradrenaline aktararak adrenalin oluşturur; ürün VMAT ile salgı granülüne alınır.

Feniletanolamin N-metiltransferaz, sitozolde noradrenalinin amino grubunu metilleyerek adrenalin sentezler. Bu reaksiyonda doğrudan metil vericisi S-adenozilmetiyonindir; sentezlenen adrenalin, granül zarındaki VMAT aracılığıyla proton gradyanı kullanılarak depolanır. Enzimin sitozolik, depolama taşıyıcısının granüler olması, sentez ile depolamanın farklı bölmelerde gerçekleşmesini gerektirir.

Tanıya götüren bulgular

Adrenal medulla kromaffin hücresi → adrenalin sentezi için gerekli PNMT aktivitesinin bulunduğu hücreyi tanımlar.
Noradrenalinin sitozole geçerek dönüşmesi → aranan enzimin veziküler değil, sitozolik olduğunu gösterir.
Adrenalinin salgı granüllerinde depolanması → hücre zarından geri alım yerine granül zarından taşınma gerektirir.

Neden diğerleri değil

Feniletanolamin N-metiltransferaz — S-adenozilmetiyonin — NET — NET hücre zarında geri alım yapar; granüle taşımaz.
Dopamin β-hidroksilaz — S-adenozilmetiyonin — VMAT — Enzim dopamini noradrenaline çevirir; metilleme yapmaz.
Feniletanolamin N-metiltransferaz — 5-metiltetrahidrofolat — VMAT — Folat türevi metiyonin sentezine katılır; PNMT’nin doğrudan donörü değildir.
Dopamin β-hidroksilaz — 5-metiltetrahidrofolat — NET — Hidroksilaz askorbat kullanır; adrenalin sentezleyen enzim değildir.

Aklında kalsın

Adrenal korteksten medullaya ulaşan yüksek kortizol düzeyi PNMT sentezini artırır; korteks, medullanın adrenalin üretme kapasitesini düzenler.

Otonom Sinir Sistemi Farmakolojisi — TUS — Temel Tıp Bilimleri örnek sorular ve çözümleri

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer TUS — Temel Tıp Bilimleri konuları

Tıbbi Farmakoloji