Amino Asit Metabolizması ve Üre Döngüsü, amino asitlerin dönüşümlerini, öncül oldukları bileşikleri ve azotun üre olarak uzaklaştırılmasını kapsar.
Öğrencinin enzimleri, düzenleyici molekülleri ve hücresel yerleşimleri ayırt edebilmesi; amino asitlerin sentezinde organların katkısını klinik durumlarla ilişkilendirebilmesi beklenir. TUS — Temel Tıp Bilimleri kapsamında bu konu, üre döngüsüne ilişkin öncüllerin değerlendirilmesi, cerrahi sonrası metabolik değişikliklerin yorumlanması veya bir amino asitten sentezlenmeyen bileşiğin seçilmesi biçiminde sorulabilir.
Seçeneklerde benzer enzim adları, farklı hücresel bölmeler ya da çeşitli sentez ürünleri yer alabilir. Düzenleyici ile enzimi karıştırmak ve olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak sık hata kaynaklarıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
I. İlk basamak mitokondride gerçekleşir.
II. Karbamoil fosfat sentetaz I hız kısıtlayıcı rol oynar.
III. N-asetilglutamat allosterik aktivatör olarak işlev görür.
IV. Tüm basamaklar sitozolde yer alır.
Üre döngüsü ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — I, II ve III
Kısaca — I, II ve III doğrudur; üre döngüsü mitokondride başlar, CPS I hız kısıtlayıcıdır ve N-asetilglutamatla etkinleşir.
İfadeler, üre döngüsünün hücre içi bölümlenmesini ve ilk basamağın düzenlenmesini sınar. Karbamoil fosfat ile sitrülin mitokondride oluşturulur; sitrülinden sonraki reaksiyonlar sitozolde sürer.
İfadeler
I — İlk basamak mitokondride gerçekleşir — doğru, amonyak ile bikarbonattan karbamoil fosfat oluşumu mitokondri matriksindedir.
II — Karbamoil fosfat sentetaz I hız kısıtlayıcıdır — doğru, döngüye azot girişini sağlayan düzenleyici basamağı katalizler.
III — N-asetilglutamat allosterik aktivatördür — doğru, CPS I etkinliği için zorunlu pozitif düzenleyicidir.
IV — Tüm basamaklar sitozolde olur — yanlış, CPS I ve ornitin transkarbamoilaz reaksiyonları mitokondride gerçekleşir.
Aklında kalsın
Ornitin sitozolden mitokondriye alınırken oluşan sitrülin ters yönde sitozole çıkar; bu taşıma kusurları da hiperamonyemi yapabilir. İlk üç ifade doğru, IV yanlış olduğundan cevap I, II ve III’tür.
2. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi tirozinden sentezlenen bileşiklerden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: C — Serotonin
Kısaca — Serotoninin karbon iskeleti tirozinden değil triptofandan geldiği için tirozin türevleri arasında yer almaz.
Triptofan, triptofan hidroksilaz ile 5-hidroksitriptofana dönüştürülür; aromatik L-amino asit dekarboksilaz ardından serotonini oluşturur. Bu sentez yolunda tirozin öncül olarak kullanılmaz.
Neden diğerleri doğru
Dopamin — Tirozin, L-DOPA üzerinden dopamine dönüştürülen katekolamin öncülüdür.
Norepinefrin — Dopamin β-hidroksilaz, tirozin kökenli dopamini norepinefrine çevirir.
Melanin — Tirozinaz, tirozini DOPA ve ardından melanin sentezindeki ara ürünlere dönüştürür.
Tiroid hormonları — Tiroglobulindeki tirozil kalıntılarının iyodinasyonu ve eşleşmesiyle sentezlenir.
Aklında kalsın
Serotoninin asetillenip metillenmesiyle melatonin oluşur; bu nedenle melatonin de triptofan kökenlidir.
3. soruZor
Mezenter iskemi nedeniyle yaygın ince bağırsak rezeksiyonu uygulanan 54 yaşındaki erkek hastanın ameliyat sonrası takiplerinde, yeterli total parenteral beslenmeye rağmen plazma arjinin konsantrasyonunun belirgin azaldığı tespit ediliyor.
Bu hastada arjinin yetersizliğinin gelişmesi, ince bağırsak enterositlerinde aşağıdaki moleküllerden hangisinin sentezinin kaybolmasına bağlıdır?
Cevabı göster
Cevap: A — Sitrülin
Kısaca — İnce bağırsak enterositlerinde üretilen sitrülin böbrekte arjinine çevrilir; bağırsak rezeksiyonunda sitrülin üretimi durarak arjinin sentezi aksar.
Memelilerde arjinin biyosentezi bağırsak-böbrek aksı ile yürütülür. İnce bağırsak epitel hücreleri glutamattan sitrülin sentezleyip kana verir; böbrek proksimal tübül hücreleri ise bu sitrülini kandan alarak arjininosüksinat üzerinden arjinine dönüştürür.
Tanıya götüren bulgular
Yaygın ince bağırsak rezeksiyonu → Bağırsak kaynaklı sitrülin sentezinin sonlanması
Parenteral desteğe rağmen arjinin düşüşü → Bağırsak-böbrek aksının kopması ve arjininin esansiyel hale gelmesi
Neden diğerleri değil
Ornitin — Sitrülinin öncülü olup hücre içinde kalır, böbreğe taşınan temel ara ürün değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.