Asit-Baz Dengesi ve Tamponlar — TUS — Temel Tıp Bilimleri konu anlatımı ve örnek sorular

Asit-Baz Dengesi ve Tamponlar, vücut sıvılarında pH'ın korunmasını, tampon sistemlerinin işleyişini ve böbreğin asit atılımına katkısını kapsar.

Öğrencinin bikarbonat tampon sistemindeki enzimlerin görevlerini, kronik asidoza metabolik uyumu ve idrar bulgularının asit-baz bozukluklarıyla ilişkisini açıklayabilmesi gerekir. TUS — Temel Tıp Bilimleri kapsamında konu, bir enzimi veya metabolik süreçte kullanılan amino asidi tanıma sorularıyla ya da kısa hasta bilgileri üzerinden olası bozukluğu belirleme biçiminde sorulabilir.

Seçenekler enzim, amino asit veya hastalık adlarından oluşabilir. Tamponlama ile asit atılımını karıştırmak, anyon açıklığını ve idrar pH'ını birlikte değerlendirmemek yanlış seçeneğe yöneltebilir.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruOrta

Kronik asidozda böbreğin net asit atılımını artırmak için proksimal tübül hücrelerinde metabolizması artan amino asit aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı göster

Cevap: B — Glutamin

Kısaca — Glutaminin renal yıkımı hem idrarda tamponlanmış $NH_4^+$ oluşturur hem de kana yeni $HCO_3^-$ kazandırarak kronik asidoza uyum sağlar.

Proksimal tübülde glutaminaz ve glutamat dehidrogenaz etkinliği artınca glutaminden amonyak ve alfa-ketoglutarat oluşur. Amonyak lümende $H^+$ bağlayıp $NH_4^+$ olarak atılırken alfa-ketoglutarat metabolizması dolaşıma yeni bikarbonat ekler.

Neden diğerleri değil

Alanin — Kas azotunu glukoz-alanin döngüsüyle karaciğere taşır; renal amonyum üretiminin başlıca substratı değildir.
Lösin — Yalnız ketojenik dallı zincirli bir amino asittir; asidoza uyumlu renal amonyagenezin temel kaynağı değildir.
Fenilalanin — Tirozine dönüştürülerek yıkılır; proksimal tübülün asit atılımını artıran özgül substrat değildir.
Serin — Tek karbon metabolizmasına katılır; kronik asidozda renal amonyum üretimini başlıca sağlayan amino asit değildir.

Aklında kalsın

$NH_3$ hücre zarını geçebilir, $NH_4^+$ ise tübül lümeninde tutulur; bu iyon tuzağı serbest $H^+$ derişimini aşmadan yüksek miktarda asit atılmasını sağlar.

2. soruKolay

Eritrositte karbondioksitin hızla karbonik aside dönüşmesini katalizleyerek bikarbonat tampon sistemini hızlandıran enzim aşağıdakilerden hangisidir?

Karbonik anhidraz✓ DoğruKarbamoil fosfat sentetaz✗ Bu değilPirüvat karboksilaz✗ Bu değilFumaraz✗ Bu değilAdenilat siklaz✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Karbonik anhidraz

Kısaca — Karbonik anhidraz, yavaş olan $CO_2$ hidrasyonunu hızlandırarak eritrositte bikarbonat oluşumunu dolaşımın gaz taşıma hızına ulaştırır.

Enzim, $CO_2+H_2O\rightleftharpoons H_2CO_3\rightleftharpoons H^++HCO_3^-$ dönüşümünü geri dönüşümlü olarak katalizler. Dokularda bikarbonat üretimini, akciğerde ise bikarbonattan ekshale edilecek $CO_2$ oluşumunu hızlandırır.

Neden diğerleri değil

Karbamoil fosfat sentetaz — Üre döngüsü veya pirimidin sentezinde karbamoil fosfat üretir; eritrosit tampon tepkimesini katalizlemez.
Pirüvat karboksilaz — Mitokondride pirüvatı oksaloasetata çevirir; olgun eritrositte mitokondri bulunmaz.
Fumaraz — Sitrik asit döngüsünde fumaratı malata dönüştürür; olgun eritrositte bu döngü çalışmaz.
Adenilat siklaz — ATP’den ikinci haberci $cAMP$ oluşturur; $CO_2$ ile su arasındaki dengeyi hızlandırmaz.

Aklında kalsın

Karbonik anhidraz inhibisyonu proksimal bikarbonat geri emilimini azaltır; asetazolamid bu nedenle bikarbonatüri ve normal açıklıklı metabolik asidoz yapabilir.

3. soruOrta

Normal anyon açıklı metabolik asidozu olan hastada idrar pH’ının sürekli 5,5'in üzerinde kalmasının aşağıdakilerden hangisini düşündürmesi en olasıdır?

Distal renal tübüler asidoz✓ DoğruProksimal renal tübüler asidoz✗ Bu değilİshal✗ Bu değilLaktik asidoz✗ Bu değilKetoasidoz✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Distal renal tübüler asidoz

Kısaca — Sistemik asidoza rağmen idrarın sürekli alkali kalması, distal nefronun $H^+$ salgılayamadığını gösterir.

Distal renal tübüler asidozda alfa interkale hücrelerin apikal proton pompaları yeterli asit gradyanı oluşturamaz. Net asit ve $NH_4^+$ atılımı azalırken klorürle dengelenen bikarbonat kaybı Normal anyon açıklı metabolik asidoza yol açar.

Neden diğerleri değil

Proksimal renal tübüler asidoz — Bikarbonat geri emilim eşiği düşer; yeni denge sağlanınca sağlam distal nefron idrarı asitleştirebilir.
İshal — Ekstrarenal bikarbonat kaybıdır; böbrek yanıtı idrarı asitleştirmek ve $NH_4^+$ atılımını artırmaktır.
Laktik asidoz — Biriken laktat ölçülmeyen anyonları artırarak yüksek anyon açıklıklı asidoz oluşturur.
Ketoasidoz — Biriken ketoanyonlar nedeniyle yüksek anyon açıklıklı metabolik asidoz gelişir.

Aklında kalsın

Distal renal tübüler asidozda alkali idrar ve hipositratüri, kalsiyum fosfat taşı ile nefrokalsinoza yatkınlık oluşturur.

Asit-Baz Dengesi ve Tamponlar — TUS — Temel Tıp Bilimleri soruları

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer TUS — Temel Tıp Bilimleri konuları

Tıbbi Biyokimya