Her replikasyon kısa bir RNA primeriyle başlar, çünkü DNA polimeraz yeni bir zinciri sıfırdan başlatamaz, yalnızca var olan bir ucun üzerine ekleme yapabilir.
Moleküler Biyoloji ve Gen İfadesi; replikasyon, DNA onarımı, transkripsiyon, RNA işlenmesi, translasyon ve gen ifadesinin düzenlenmesini bir arada içerir. Genetik kodun dejenere olması iyi bir örnektir: birden fazla kodon aynı amino asidi tanımlayabilir, ancak tek bir kodon hiçbir zaman iki farklı amino asidi tanımlamaz.
Kodlayıcı olmayan küçük RNA'ların hedef mRNA'yı baskılaması gibi düzenleyici mekanizmalar da soru konusudur. Sorular çoğunlukla tek doğru cevaplı kısa bilgi sorularıdır; seçeneklerde kodonlar, enzimler ya da RNA türleri sıralanır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Kodlayıcı olmayan kısa bir RNA, hedef mRNA’nın 3′ UTR bölgesine kısmi eşleşerek translasyonu baskılıyor ve yıkımı artırıyor.
Bu RNA aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — miRNA
Kısaca — miRNA, hedef mRNA’dan üretilen protein miktarını azaltırken mRNA’nın kararsızlaşmasını da sağlar.
Olgun miRNA, Argonaute içeren RISC kompleksine kılavuzluk eder. Çekirdek dizideki kısmi tamamlayıcılık hedefi seçtirir; kompleks translasyonu baskılar, poli(A) kuyruğunun kısalmasını ve kapın uzaklaştırılmasını kolaylaştırır.
snoRNA — Çekirdekçikte rRNA’nın kesilmesini ve kimyasal değişikliklerini yönlendirir.
Aklında kalsın
Hedefe tam ya da tama yakın eşleşen küçük RNA’lar Argonaute aracılı doğrudan kesimi kolaylaştırırken kısmi eşleşme baskılama ve kararsızlaştırmayı öne çıkarır.
2. soruKolay
DNA polimeraz yeni zinciri aşağıdaki yönlerden hangisinde sentezler?
Cevabı göster
Cevap: A — 5′→3′
Kısaca — DNA zinciri yalnız serbest 3′-OH ucundan uzayabildiği için yeni zincirin sentez yönü 5′→3′ olur.
Büyüyen zincirin 3′-OH grubu, gelen deoksiribonükleotidin alfa fosfatına saldırır; fosfodiester bağı kurulurken pirofosfat ayrılır. Bu kimyasal zorunluluk nedeniyle kalıp zincir 3′→5′ yönünde okunur.
Neden diğerleri değil
3′→5′ — Yeni zincirin uzama yönü değil, polimerazın kalıp zinciri okuma yönüdür.
Öncü zincirde 5′→3′, geciken zincirde 3′→5′ — Geciken zincir Okazaki parçaları halinde de olsa yine 5′→3′ sentezlenir; 3′→5′ sentez olmaz.
Öncü zincirde 3′→5′, geciken zincirde 5′→3′ — Öncü zincir de 5′→3′ uzar; her iki zincirde sentez yönü aynıdır.
Her iki yönde — İki replikasyon çatalı zıt yönlere ilerleyebilse de her yeni DNA zinciri yalnız 5′→3′ sentezlenir.
Aklında kalsın
Polimerazın 3′→5′ ekzonükleaz aktivitesi sentez değil, yanlış eklenen nükleotidi çıkaran düzeltme fonksiyonudur.
3. soruKolay
Aşağıdaki mRNA kodonlarından hangisi protein sentezinde polipeptit zincirinin sonlanmasını sağlayan durdurma (stop) kodonlarından biridir?
Cevabı göster
Cevap: C — UGA
Kısaca — UGA, UAA ve UAG kodonları herhangi bir aminoaçil-tRNA tarafından tanınmaz; salınma faktörleri (RF) bağlanarak translasyonun sonlanmasını sağlar.
Ribozomun A bölgesine sonlanma kodonlarından biri (UAA, UAG veya UGA) geldiğinde bu kodonlara uygun tRNA bulunmadığından protein salınma faktörü bağlanır. Peptidil transferaz aktivitesi polipeptit zincirini tRNA’dan hidroliz ederek kompleksi serbestleştirir.
Neden diğerleri değil
AUG — Standart genetik kodda metiyonin amino asidini kodlayan ve translasyonu başlatan başlatıcı (start) kodonudur.
UGG — Standart genetik kodda triptofan amino asidini özgül olarak kodlayan tek kodondur.
UUU — Standart genetik kodda fenilalanin amino asidini kodlayan kodonlardan biridir.
CAG — Standart genetik kodda glutamin amino asidini kodlayan kodonlardan biridir.
Aklında kalsın
Genetik kodda 64 kodonun 61'i amino asit kodlar; UAA, UAG ve UGA ise durdurma kodonları olup standart aminoaçil-tRNA karşılıkları yoktur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.