Kan ve Hematopoez, kanın şekilli elemanlarının mikroskobik özelliklerini, lökositlerin normal dağılımını ve kemik iliğinde kan hücrelerinin oluşumunu kapsar.
Öğrencinin periferik kan yaymasında hücreleri çekirdek yapısı, biçim, büyüklük ve boyanma özellikleriyle ayırt edebilmesi, hücresel görünümü gelişim süreciyle ilişkilendirebilmesi beklenir. TUS — Temel Tıp Bilimleri kapsamında bu konu, boyalı yaymada tanımlanan hücrenin belirlenmesi, lökositlerin göreli sıklığının karşılaştırılması veya kemik iliğindeki bir hücreden oluşan şekilli elemanın seçilmesi biçiminde sorulabilir.
Seçeneklerde farklı kan hücreleri ya da şekilli elemanlar yer alabilir; benzer hücre özelliklerini karıştırmak ve öncül hücreyle ondan oluşan elemanı birbirine karıştırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Wright boyasıyla hazırlanmış bir periferik kan yaymasında çekirdeği olmayan, çift içbükey disk şekilli ve çapı yaklaşık 7–8 µm olan bir hücre izleniyor.
Bu tanımlama aşağıdaki kan hücrelerinden hangisine aittir?
Cevabı göster
Cevap: A — Eritrosit
Kısaca — Terminal eritroid olgunlaşmada çekirdeğin atılması ve zar iskeletinin çift içbükey biçim vermesi, hücreyi eritrosit olarak tanımlar.
Çekirdeğini ve organellerini kaybeden olgun eritrosit, hemoglobine geniş yer ayırır. Spektrin temelli zar iskeletinin oluşturduğu çift içbükey biçim yüzey/hacim oranını artırır ve hücreye dar kapillerlerden geçecek esnekliği kazandırır.
Çift içbükey disk biçimi → gaz değişimine uyarlanmış eritrosit morfolojisini gösterir.
Yaklaşık 7–8 µm çap → çok daha küçük trombositten ayırır.
Neden diğerleri değil
Trombosit — Megakaryosit sitoplazmasından kopan 2–4 µm’lik parçadır; eritrosit büyüklüğünde çift içbükey disk oluşturmaz.
Lenfosit — Yoğun, yuvarlak çekirdeği hücrenin büyük bölümünü kaplayan bir lökosittir; olgun biçimi çekirdeksiz değildir.
Monosit — Böbrek biçimli çekirdeği ve geniş gri-mavi sitoplazması olan en büyük lökosittir; çift içbükey disk görünümü göstermez.
Nötrofil — Segmentli çekirdekli granülosittir; çekirdeksiz homojen disk morfolojisinde değildir.
Aklında kalsın
Normal eritrositte santral solukluk çapın yaklaşık üçte biridir; bu alanın kaybı sferositi, belirgin artışı hipokromiyi düşündürür.
2. soruKolay
Erişkinin periferik kan lökosit formülü değerlendiriliyor.
Aşağıdaki lökositlerden hangisi normalde en yüksek yüzdeyle bulunur?
Cevabı göster
Cevap: D — Nötrofil
Kısaca — Sürekli yüksek kemik iliği üretimi ve dolaşıma salınma, nötrofilleri sağlıklı erişkin lökosit formülünün en büyük fraksiyonu yapar.
Nötrofillerin dokulara sürekli geçmesi yüksek bir hücresel dönüşüm gerektirir; kemik iliğindeki geniş granülosit üretimi ve depo havuzu bu kaybı karşılar. Böylece erişkin periferik kanında nötrofiller yaklaşık %50–70 ile baskın kalır.
Neden diğerleri değil
Lenfosit — Adaptif bağışıklığın temel hücresidir ve erişkinde genellikle ikinci büyük fraksiyondur; nötrofil yüzdesine ulaşmaz.
Bazofil — Histamin ve heparin içeren granülosittir; periferik kandaki en seyrek lökositlerden biridir.
Monosit — Dokuda makrofaj veya dendritik hücreye farklılaşır; dolaşımda nötrofilden çok daha düşük orandadır.
Eozinofil — Helmint ve alerjik yanıtta artabilen granülosittir; sağlıklı erişkinde küçük bir fraksiyon oluşturur.
Aklında kalsın
Erken çocuklukta fizyolojik lenfosit baskınlığı görülebilir; erişkin referans paternini çocuk lökosit formülüne doğrudan uygulama.
3. soruKolay
Kemik iliğinde yer alan dev, poliploid bir hücrenin sitoplazması invajinasyonlarla parçalanarak dolaşıma şekilli eleman verir.
Bu süreçle oluşan şekilli eleman aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Trombosit
Kısaca — Megakaryositin demarkasyon zarlarıyla ayrılan sitoplazması dolaşıma koparıldığında çekirdeksiz trombositler oluşur.
Megakaryosit, hücre bölünmesi olmadan DNA’nın yinelendiği endomitozla poliploidleşir ve büyük bir sitoplazma geliştirir. Demarkasyon zar sistemi sitoplazmik bölgeleri sınırlar; sinüzoidlere uzanan proplateletlerden trombositler ayrılır.
Neden diğerleri değil
Promiyelosit — Granülosit serisinin primer granül geliştiren çekirdekli öncülüdür; megakaryosit parçalanmasının ürünü değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.