Dalak Hastalıkları, TUS — Klinik Tıp Bilimleri kapsamında dalağın işlevleri, damar anatomisi, çevre organlarla ilişkileri ve splenektominin sonuçları üzerinden değerlendirilir.
Öğrencinin dalağın kan hücrelerini süzme görevini periferik yayma bulgularıyla ilişkilendirebilmesi, splenik arterin seyrini bilmesi ve cerrahi sırasında risk altındaki komşu yapıları ayırt edebilmesi beklenir. Sorular, ameliyat sonrası kontrol bulgularını içeren klinik senaryolarla veya ameliyat sırasında gelişen yaralanmalar üzerinden yöneltilebilir; doğrudan anatomik bilgi de sorulabilir.
Seçeneklerde farklı organlar, damar seyirleri ya da dalak işlevleri yer alabilir. Benzer hücresel bulguları karıştırmak ve anatomik komşulukları yanlış eşleştirmek hatalı seçeneğe götürebilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruZor
Daha önce splenektomi yapılmış olan bir hasta rutin kontrol amacıyla başvuruyor. Hastanın periferik kan yaymasında bazı eritrositlerin içinde küçük, yuvarlak ve koyu bazofilik inklüzyon cisimcikleri izleniyor.
Bu hastada saptanan mikroskobik bulgu, dalağın kaybolan aşağıdaki fonksiyonlarından hangisiyle açıklanabilir?
Cevabı göster
Cevap: D — Eritrosit içi artıkların ayıklanması
Kısaca — Dalak pitting işlevini kaybedince eritrositlerdeki nükleer kalıntılar ayıklanamaz ve Howell–Jolly cisimcikleri periferik yaymada belirir.
Normal eritrositler kırmızı pulpadaki dar yarıklardan geçerken splenik makrofajlar hücreyi parçalamadan içindeki çekirdek kalıntılarını çıkarır. Splenektomi sonrası bu ayıklama gerçekleşmediğinden DNA içeren bazofilik Howell–Jolly cisimcikleri dolaşımda kalır.
Tanıya götüren bulgular
Splenektomi öyküsü → eritrositlerin splenik kalite kontrolünden geçemediğini gösterir.
Eritrosit içindeki küçük, yuvarlak bazofilik nükleer artıklar → Howell–Jolly cisimciklerini tanımlar ve hiposplenizmi destekler.
Neden diğerleri değil
Eritrosit üretimi — Erişkinde eritropoezin temel yeri kemik iliğidir; dalak kaybı eritrosit içindeki nükleer artığı açıklamaz.
Trombositlerin depolanması — Dalak trombositlerin önemli bir kısmını depolar; bu işlevin kaybı trombositoza yol açabilir ancak Howell–Jolly cisimciklerini açıklamaz.
Kapsüllü bakterilere karşı bağışıklık yanıtı oluşturulması — Dalak kapsüllü bakterilere karşı opsonizasyon ve antikor yanıtında rol oynar; bu kayıp enfeksiyon riskini artırır, eritrosit içi nükleer artığı değil.
Yaşlanmış eritrositlerin dolaşımdan uzaklaştırılması — Bu işlev bütün yaşlanmış eritrositin dolaşımdan çıkarılmasıdır; Howell–Jolly cisimcikleri hücre içi nükleer artıkların ayıklanamamasıyla oluşur.
Aklında kalsın
Howell–Jolly cisimcikleri yalnız cerrahi asplenide değil, orak hücre hastalığına bağlı fonksiyonel asplenide de görülür.
2. soruKolay
Elektif splenektomi sırasında dalak hilusundaki damarlar kontrol edilirken hilus çevresindeki doku da yaralanıyor.
Anatomik komşuluğu nedeniyle yaralanması en olası yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Pankreas kuyruğu
Kısaca — Pankreas kuyruğu dalak hilusuna dek uzandığı için hilar damar diseksiyonunda yaralanma riski en yüksek komşu yapıdır.
Pankreas gövdesinin devamı olan kuyruk sola ilerleyerek splenik damarlarla birlikte dalak hilusuna yaklaşır. Bu yakınlık, hilar pedikülün körlemesine veya dalağa uzak bir noktadan bağlanması sırasında pankreas parankimi ve kanalını risk altına sokar.
Neden diğerleri değil
Mide fundusu — Gastrosplenik ligaman ve kısa gastrik damarlar yoluyla dalağın üst-medial kutbuna komşudur; hilar damar pedikülünün diseksiyonu pankreas kuyruğunu daha doğrudan tehdit eder.
Sol adrenal bez — Sol sürrenal, dalağın medial-inferior komşuluğundadır; splenik hilar damar bağlanması sırasında pankreas kuyruğu kadar yakın ilişki taşımaz.
Kolonun splenik fleksurası — Splenokolik ligaman ile dalak alt kutbuna tutunur; hilar vasküler kontrolün ana yaralanma riski pankreas kuyruğundadır.
Sol böbrek üst polü — Splenorenal ligaman yoluyla dalakla ilişkilidir; ligamanın hilusa taşıdığı yapı pankreas kuyruğu ve splenik damarlardır, böbrek polü bu diseksiyonun merkezinde değildir.
Aklında kalsın
Splenorenal ligaman pankreas kuyruğu ile splenik damarları, gastrosplenik ligaman ise kısa gastrik ve sol gastroepiploik damarları taşır.
3. soruKolay
Splenik arter, çölyak trunkustan ayrıldıktan sonra dalağa ulaşıncaya kadar belirli bir seyir izler.
Splenik arterin tipik seyri aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Pankreas üst kenarı boyunca kıvrımlı seyir
Kısaca — Çölyak trunkustan çıkan splenik arter, pankreasın üst kenarını izleyip kıvrımlı seyirle splenik hilusa ulaşır.
Damar çölyak trunkusun büyük dallarından biri olarak midenin arkasında sola yönelir ve pankreas gövde-kuyruğunun üst sınırını cerrahi bir kılavuz gibi izler. Hilusa yaklaşırken splenorenal ligamana girerek segmental dallara ayrılır.
Neden diğerleri değil
Pankreas alt kenarı boyunca düz seyir — Splenik arter üst kenarla ilişkilidir ve erişkinde tipik olarak kıvrımlıdır; alt kenar doğru anatomik plan değildir.
Mide küçük kurvaturu boyunca seyir — Küçük kurvatur boyunca sağ ve sol gastrik arterler seyreder; splenik arter midenin arkasında ilerler.
Transvers mezokolon içinde seyir — Transvers mezokolon orta kolik damarlarla ilişkilidir; splenik arterin hilusa ulaşma yolu değildir.
Mide büyük kurvaturu boyunca seyir — Büyük kurvatur boyunca gastroepiploik damarlar seyreder; splenik arter midenin arkasında pankreas üst kenarını izler.
Aklında kalsın
Splenik ven pankreasın arkasında daha düz seyreder ve superior mezenterik venle birleşerek portal veni oluşturur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.