Akut açı kapanması glokomu, kızarık ve ağrılı göz, bulanık görme, ışık çevresinde haleler ve orta derecede genişlemiş, ışığa yanıtsız pupille seyreden bir acil durumdur; göz içi basıncı hızla düşürülmezse kalıcı görme kaybı gelişebilir.
Göz Hastalıkları konusu kırma kusurlarını ve akomodasyonu, retina damar tıkanıklıklarını, glokomu, pupil anomalilerini, kırmızı göz ayırıcı tanısını ve göz travmalarını kapsar. Kısa bilgi sorularında genellikle yanlış ifade aranır; vaka sorularında ise ani görme kaybı ya da pupil asimetrisi gibi bir şikâyet, muayene ve fundus bulgularıyla birlikte verilir ve en olası tanı istenir.
Seçenekler birbirine benzer tanılardan oluşur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Hipertansiyon ve atriyal fibrilasyon öyküsü olan 68 yaşındaki erkek hasta, sabah sağ gözünde aniden gelişen ağrısız görme kaybıyla başvuruyor. Muayenesinde görme keskinliği ışık hissi düzeyinde, sağ gözde rölatif afferent pupil defekti saptanıyor. Fundus muayenesinde retina soluk ve ödemli, makula kiraz kırmızısı görünümde izleniyor; retinal arterler ince görülüyor. Temporal arter hassasiyeti veya sistemik inflamasyon bulgusu gözlenmiyor.
Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Santral retinal arter tıkanıklığı
Kısaca — Santral retinal arter akımının kesilmesi iç retinayı iskemik bırakarak ani, ağrısız ve ağır monoküler görme kaybına yol açar.
Atriyal fibrilasyona bağlı emboli santral retinal arteri tıkadığında iç retina infarkt nedeniyle opaklaşır. İnce foveolada alttaki koroid dolaşımının rengi seçilmeye devam ettiği için makula kiraz kırmızısı görünür; yaygın retinal iskemi rölatif afferent pupil defekti oluşturur.
Tanıya götüren bulgular
Ani ve ağrısız görme kaybı → akut retinal damar tıkanıklığını ön plana çıkarır, inflamatuvar ön segment hastalığını dışlar.
Soluk, ödemli retina ve ince arterler → arteriyel perfüzyonun kesildiğini gösterir.
Kiraz kırmızısı makula → opak iskemik retina ile korunan koroid dolaşımı arasındaki karşıtlığı yansıtır.
İnflamasyon bulgularının bulunmaması → dev hücreli arterite bağlı arteritik optik nöropati olasılığını azaltır.
Neden diğerleri değil
Akut açı kapanması glokomu — Şiddetli ağrı, kornea ödemi, fikse orta dilate pupil ve yüksek göz içi basıncı yapar; burada fundus arteriyel iskemi gösteriyor.
Santral retinal ven tıkanıklığı — Venöz staz dört kadranda hemoraji ve kıvrımlı venler oluşturur; burada retina hemorajik değil, soluktur.
Arteritik anterior iskemik optik nöropati — Dev hücreli arteritle ilişkili soluk disk ödemi beklenir; temporal arter ve sistemik inflamasyon bulguları yoktur.
Vitreus hemorajisi — Kırmızı refleks ve fundus görünümünü örter; burada karakteristik retinal yüzey bulguları doğrudan seçilebiliyor.
Aklında kalsın
Silioretinal arter korunmuşsa santral retinal arter tıkanıklığında santral görme kısmen korunabilir. Ani retinal iskemi, kalıcı hasar gelişmeden acil değerlendirme gerektirir.
2. soruZor
Yirmi sekiz yaşındaki kadın hasta sağ pupilin birkaç aydır daha geniş görünmesi nedeniyle başvuruyor. Muayenesinde sağ pupilin ışığa yanıtının çok zayıf olduğu, yakın hedefe bakarken daralmasının yavaş fakat belirgin olduğu, uzak bakışa geçince yeniden genişlemesinin geciktiği saptanıyor. Yarık lamba muayenesinde iriste segmental, solucanımsı kasılmalar izleniyor. Düşük konsantrasyonlu pilokarpin sağ pupilde belirgin daralma oluştururken sol pupili etkilemiyor.
Bu tabloda etkilenmiş olması en olası yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Siliyer ganglion ve postganglionik parasempatik lifler
Kısaca — Siliyer ganglion sonrası parasempatik denervasyon, ışık yanıtını bozup tonik yakın yanıt ve dilüe pilokarpine aşırı duyarlılık oluşturur.
Adie pupilinde siliyer ganglion veya kısa siliyer sinirlerdeki hasar iris sfinkterini denervasyona uğratır. Rejenerasyon sırasında akomodasyon liflerinin sfinktere yönelmesi yakın yanıtın ışık yanıtından daha iyi kalmasını; reseptör artışı ise düşük doz kolinerjik uyarana belirgin yanıt verilmesini sağlar.
Tanıya götüren bulgular
Aylardır süren tek taraflı geniş pupil → akut kompresif üçüncü sinir felcinden çok tonik pupil düşündürür.
Işığa zayıf, yakına belirgin ve yavaş yanıt → ışık-yakın disosiyasyonunu ve aberan reinnervasyonu gösterir.
Dilüe pilokarpinle yalnız etkilenmiş pupilin daralması → denervasyon aşırı duyarlılığını gösterir.
Neden diğerleri değil
Superior servikal ganglion — Sempatik yol hasarı miyozis ve pitozisle Horner sendromu yapar; etkilenmiş pupil burada geniştir.
Optik kiazma — Lezyonu tipik olarak bitemporal görme alanı kaybı yapar; tonik pupil ve kolinerjik aşırı duyarlılık oluşturmaz.
Edinger-Westphal çekirdeği — Preganglionik parasempatik merkezdir; tek taraflı postganglionik denervasyon aşırı duyarlılığı bu yerleşimi desteklemez.
Lateral genikulat cisim — Görsel iletim rölesidir ve homonim alan defekti yapabilir; iris sfinkterinin eferent innervasyonunda yer almaz.
Aklında kalsın
Holmes-Adie sendromunda tonik pupile derin tendon reflekslerinde azalma eşlik edebilir. Farmakolojik midriyaziste ise yoğun kolinerjik agoniste dahi daralma beklenmez.
3. soruKolay
Kırma kusurları ve akomodasyon ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — Presbiyopi, siliyer kas hipertrofisine bağlı lens kırıcılığının aşırı artmasıyla oluşur.
Kısaca — Presbiyopi, yaşa bağlı akomodasyon kaybıdır; lens kırıcılığı artmadığı için yakın görüntü retinaya odaklanamaz.
Yaşlanmayla kristalin lens sertleşip elastikiyetini kaybeder; siliyer kas kasılsa ve zonül gerilimi azalsa bile lens yeterince küreselleşemez. Böylece akomodasyon genliği azalır ve yakın odaklama güçleşir; siliyer kas hipertrofisi ile aşırı kırma gücü artışı söz konusu değildir.
Neden diğerleri doğru
Miyopide sonsuzdan gelen paralel ışınlar retinanın önüne odaklanır. — Aksiyel uzunluk veya kırma gücü fazlalığı, akomodasyon yokken odağı retinanın önüne taşır.
Hipermetropi, kırma gücünü artıran konveks merceklerle düzeltilir. — Artı diyoptrili mercek ışınları yakınsatarak retinanın arkasındaki odağı öne çeker.
Düzenli astigmatizmanın optik düzeltilmesinde silindirik mercekler kullanılır. — Silindirik mercek, birbirine dik meridyenlerdeki kırma gücü farkını dengeler.
Aksiyel hipermetropide göz küresinin ön-arka çapı normalden daha kısadır. — Kısa aksiyel uzunluk nedeniyle odak akomodasyonsuz gözde retinanın arkasında kalır.
Aklında kalsın
Yakına bakışta akomodasyona miyozis ve konverjans eşlik eder; bu üçlü yakın yanıtını oluşturur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.