Sıvı-Elektrolit ve Asit-Baz Dengesi, cerrahi hastalarda sıvı kayıplarının, elektrolit bozukluklarının ve asit-baz değişikliklerinin değerlendirilmesini kapsar.
Öğrencinin öykü ve muayene bulgularını kan gazı, serum elektrolitleri, idrar bulguları ve elektrokardiyografiyle birlikte yorumlayarak temel bozukluğu ve tedavi önceliğini belirleyebilmesi beklenir. TUS — Klinik Tıp Bilimleri sorularında kusma, travmaya bağlı kanama veya kas ezilmesi gibi klinik senaryolar üzerinden tanı, uygun sıvı seçimi ya da acil yaklaşım sorgulanabilir.
Seçenekler farklı asit-baz bozukluklarını, sıvıları veya tedavi girişimlerini karşılaştırır. Yalnızca laboratuvar değerine odaklanıp dolaşım durumunu, kaybın kaynağını ve ritim bozukluğu riskini gözden kaçırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Göçük altından altı saat sonra çıkarılan hasta acil servise getiriliyor. Muayenede yaygın kas ezilmesi, koyu idrar ve oligüri saptanıyor. Serum potasyumu 7,1 mmol/L ölçülüyor; elektrokardiyografide sivri T dalgaları ve QRS genişlemesi görülüyor. Sıvı tedavisi başlanan hastada ritim bozukluğu riski artıyor.
Bu aşamada öncelikle uygulanması gereken ilaç aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — İntravenöz kalsiyum glukonat
Kısaca — EKG değişiklikleri bulunan hiperkalemide öncelik, intravenöz kalsiyumla kardiyak membran stabilizasyonudur.
Kalsiyum, kardiyomiyositlerin eşik potansiyelini yükselterek hiperkaleminin membran uyarılabilirliği üzerindeki etkisini hızla antagonize eder ve ölümcül ritim bozukluğu riskini azaltır. Serum potasyumunu düşürmediğinden hücre içine kaydırma ve vücuttan uzaklaştırma tedavileri hemen ardından uygulanır.
Tanıya götüren bulgular
Yaygın kas ezilmesi ve koyu idrar → rabdomiyolize bağlı hücre içi potasyum salınımını düşündürür.
Oligüri → böbrekten potasyum atılımının yetersiz kalacağını gösterir.
Potasyumun 7,1 mmol/L olması → ağır hiperkalemiyi doğrular.
Sivri T dalgaları ve QRS genişlemesi → miyokardın elektriksel olarak etkilenmiş olduğunu gösterir.
Neden diğerleri değil
Oral potasyum bağlayıcı reçine — Bağırsaktan potasyum uzaklaştırması yavaş ve öngörülemezdir; akut EKG toksisitesini gidermez.
İntravenöz furosemid — Etkisi yeterli idrar çıkışına bağlıdır; oligüride hızlı ve güvenilir potasyum uzaklaştırması sağlayamaz.
İntravenöz sodyum bikarbonat tek başına — Asidoz varsa potasyumu kaydırabilir ancak miyokart membranını doğrudan stabilize etmez.
İntravenöz insülin ve glukoz — Potasyumu hücre içine kaydırır ancak miyokart membranını stabilize etmez; EKG değişikliği bulunan hiperkalemide öncelik intravenöz kalsiyumla kardiyak membran stabilizasyonudur.
Aklında kalsın
İnsülin-dekstroz ve nebülize beta-2 agonist potasyumu geçici olarak hücre içine taşır; diyaliz potasyumu vücuttan kesin olarak uzaklaştırabilir.
2. soruKolay
Pilor stenozu nedeniyle günlerdir kusan hasta hâlsizlik ve ortostatik hipotansiyon şikâyetiyle başvuruyor. Arter kan gazında pH 7,51 ve HCO3− 36 mmol/L saptanırken laboratuvar tetkiklerinde serum klorürü 86 mmol/L, idrar klorürü ise düşük tespit ediliyor.
Bu hastadaki temel asit-baz bozukluğu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Hipokloremik metabolik alkaloz
Kısaca — Gastrik HCl kaybı, klorür ve hacim azalması üzerinden düşük idrar klorürlü, klorüre yanıtlı metabolik alkaloz oluşturur.
Kusmayla hidrojen iyonunun uzaklaşması bikarbonatın plazmada kalmasına yol açar. Hacim azalması renin-anjiyotensin-aldosteron sistemini etkinleştirerek bikarbonat geri emilimini ve distal hidrojen iyonu sekresyonunu artırır; klorür eksikliği de bikarbonat atılımını sınırlar.
Tanıya götüren bulgular
pH 7,51 ve HCO3− 36 mmol/L → primer metabolik alkalozu gösterir.
Serum klorürünün 86 mmol/L olması → gastrik HCl kaybını destekler.
Düşük idrar klorürü → böbrek dışı klorür kaybını ve klorür tedavisine yanıtı öngörür.
Ortostatik hipotansiyon → hacim azalmasının alkalozu sürdürdüğünü gösterir.
Neden diğerleri değil
Yüksek anyon açıklı metabolik asidoz — Laktat, keton veya üremik anyon birikimiyle gelişir; alkalemi ve yüksek bikarbonat bu bozukluğu dışlar.
Respiratuvar asidoz — Primer olay PaCO2 artışıdır ve pH düşer; saptanan alkalemiyle uyuşmaz.
Respiratuvar alkaloz — Primer PaCO2 düşüşünde bikarbonat kompansatuvar olarak azalır; burada bikarbonat belirgin yüksektir.
Normal anyon açıklı metabolik asidoz — Bikarbonat kaybı veya renal asit atılım kusuru yapar; pH ve bikarbonat ters yöndedir.
Aklında kalsın
Uzamış kusmada hacim ve potasyum kaybı renal hidrojen iyonu sekresyonunu artırarak sistemik alkaloza rağmen paradoksal asidüri oluşturabilir.
3. soruKolay
Travma sonrası taşikardik ve hipotansif olan hastada aktif kanama kontrol altına alınmaya çalışılıyor. Sıvı resüsitasyonuna ihtiyacı olan hasta için kan ürünleri henüz hazır değildir.
Kan ürünleri hazırlanana kadar sınırlı hacimde uygulanabilecek en uygun sıvı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — İzotonik kristalloid
Kısaca — İzotonik kristalloid, tonisiteyi değiştirmeden hücre dışı alanı genişlettiği için dolaşım hacmini başlangıçta hızla destekler.
İzotonik sıvı hücre içine belirgin su kaymasına yol açmadan hücre dışı alana dağılır ve bir bölümü damar içinde kalarak venöz dönüşü artırır. Kolay uygulanması ve yanıta göre titre edilebilmesi, ilk hacim desteğine uygunluk sağlar.
Neden diğerleri değil
%5 dekstroz — Glukoz metabolize edilince serbest su gibi dağılır; damar içinde yeterli hacim genişlemesi sağlamaz.
Hipertonik salin — Ozmotik olarak plazma hacmini genişletebilse de travmada ilk resüsitasyon sıvısı değildir; hipernatremi riski taşır.
Hipotonik salin — Suyu hücre içine yönlendirir; dolaşım hacmini izotonik sıvı kadar etkin genişletmez.
Albumin — Plazma hacmini genişletebilse de başlangıç travma resüsitasyonunda kristalloide üstünlüğü gösterilmemiştir.
Aklında kalsın
Süren hemorajik şokta yalnız kristalloide yüklenmek hemodilüsyonu artırır; erken kan ürünü desteği ve kanama kontrolü gerekir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.