Dimorfik mantarlar vücut sıcaklığında ya da dokuda maya, oda sıcaklığında ise küf biçiminde ürer; Histoplasma, Blastomyces ve Sporothrix bu grubun bilinen örnekleridir.
Mikoloji; yüzeyel ve deri mantar enfeksiyonlarından, bağışıklığı baskılanmış kişilerde görülen fırsatçı mantar enfeksiyonlarına uzanan geniş bir alanı kapsar. Doku kesitinde hif yapısı ayırt edicidir: Aspergillus dar açıyla dallanan bölmeli hifler, Mucorales ise geniş, bölmesiz ve dik açıyla dallanan hifler oluşturur.
Mayaların tanımlanmasında germ tüpü ve şeker asimilasyonu gibi testler kullanılır. Sorular sıklıkla HIV, lösemi ya da yoğun kemoterapi öyküsü olan bir hastayı tanımlar ve etkeni, tanı testini veya tabloya uymayan bulguyu sordurur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruZor
Akut myeloid lösemi nedeniyle yoğun kemoterapi alan ve uzamış nötropenisi süren kırk yaşındaki erkek hastada, geniş spektrumlu antibakteriyel tedaviye yanıt vermeyen ateş tespit ediliyor. İnvaziv pulmoner aspergilloz düşünülen bu hastada aşağıdaki bulgulardan hangisi beklenmez?
Cevabı göster
Cevap: E — Kan kültüründe etkenin üremesi
Kısaca — Anjiyoinvazyon kan kültürü pozitifliği sağlamaz; invaziv aspergillozda etken dokuda ilerlese de dolaşımdan hemen hiç üretilemez.
Aspergillus pulmoner damarları hiflerle invaze eder fakat kana serbestçe üreyebilen maya benzeri yapılar bırakmaz. Bu nedenle hematojen yayılım bulunsa bile rutin kan kültürü çoğunlukla negatif kalır.
Tanıya götüren bulgular
Akut myeloid lösemi, yoğun kemoterapi ve uzamış nötropeni → invaziv aspergilloz için güçlü konak riskini oluşturur.
Geniş spektrumlu antibakteriyel tedaviye yanıtsız ateş → bakteriyel nedenlerden çok invaziv mantar enfeksiyonunu öne çıkarır.
Neden diğerleri doğru
Toraks bilgisayarlı tomografisinde nodüler lezyonun çevresinde halo bulgusu — Nodül çevresindeki kanama, erken anjiyoinvazyonu yansıtır.
Anjiyoinvazif küf enfeksiyonunda kan kültürü pozitifse Aspergillus yerine özellikle Fusarium düşün.
2. soruZor
Kan kültüründen izole edilen maya, serumda 37 °C’de 2–3 saatte germ tüpü oluşturuyor. Mısır unu agarında terminal klamidokonidyumlar görülüyor. İzolat 45 °C’de üremiyor ve ksiloz asimilasyonu negatif bulunuyor.
Bu izolatın aşağıdakilerden hangisi olması en olasıdır?
Cevabı göster
Cevap: B — Candida dubliniensis
Kısaca — Germ tüpü pozitif mayada 45 °C’de üreyememe ve ksilozu kullanamama, Candida dubliniensis’i Candida albicans’tan ayırır.
Candida dubliniensis, Candida albicans gibi maya-hif geçişi gösterebildiğinden germ tüpü ve terminal klamidokonidyum oluşturabilir. Daha düşük termotoleransı ve farklı karbon asimilasyon profili, bu ortak morfolojik özelliklerin tür düzeyinde ayrılmasını sağlar.
Tanıya götüren bulgular
Serumda kısa sürede germ tüpü oluşması → olasılığı Candida albicans ile Candida dubliniensis üzerinde yoğunlaştırır.
Terminal klamidokonidyumların görülmesi → aynı iki türü destekler, diğer fırsatçı mayaların çoğundan uzaklaştırır.
Ksiloz asimilasyonunun negatif olması → morfolojik ayrımı biyokimyasal olarak Candida dubliniensis yönünde destekler.
Neden diğerleri değil
Candida albicans — Germ tüpü ve klamidokonidyum oluşturur; ancak çoğu izolat 45 °C’de ürer ve ksilozu asimile eder.
Candida auris — Germ tüpü ve terminal klamidokonidyum oluşturmaz; ayrıca yüksek sıcaklıklara dayanıklıdır.
Candida glabrata — Küçük tomurcuklanan maya biçimindedir; germ tüpü, psödohif ve klamidokonidyum geliştirmez.
Candida tropicalis — Belirgin psödohif ve blastokonidyum oluşturabilir; klasik germ tüpü ve terminal klamidokonidyum paterni göstermez.
Aklında kalsın
Candida dubliniensis, özellikle tekrarlayan azol maruziyetinde flukonazol direnci geliştirebilir.
3. soruKolay
Kırk beş yaşındaki HIV pozitif erkek hasta iki haftadır devam eden baş ağrısı, hafif ateş ve bilinç bulanıklığı şikâyetleriyle getiriliyor. Fizik muayenesinde ense sertliği saptanıyor. Yapılan lomber ponksiyonda BOS açılış basıncı 280 mmH2O ölçülüyor; BOS sedimentinin çini mürekkebi preparatında etrafında geniş kapsül halesi bulunan tomurcuklu maya hücreleri tespit ediliyor. Bu hastada menenjite yol açan etken aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Cryptococcus neoformans
Kısaca — HIV pozitif hastada subakut menenjit tablosu ve BOS çini mürekkebi boyamasında geniş kapsüllü maya hücresi varlığı Cryptococcus neoformans’ı gösterir.
Cryptococcus neoformans, hücresel immünitesi baskılanmış hastalarda fırsatçı subakut meningoensefalite yol açan kapsüllü bir mayadır. Glukuronoksilomannan yapısındaki kalın kapsülü çini mürekkebini geçirmediği için mikroskopta koyu zemin üzerinde parlak bir kapsül halesi şeklinde negatif boyanır.
Tanıya götüren bulgular
HIV pozitifliği ve subakut menenjit tablosu → Fırsatçı santral sinir sistemi enfeksiyonunu düşündürür.
BOS açılış basıncının belirgin yüksekliği → Kriptokok menenjitinde araknoid villus tıkanıklığına bağlı tipik bulgudur.
Çini mürekkebinde geniş kapsüllü tomurcuklu maya → Cryptococcus neoformans için doğrudan tanısal mikroskobik görüntüdür.
Neden diğerleri değil
Toxoplasma gondii — İntrasellüler protozoondur; BOS’ta kapsüllü maya oluşturmaz, beyin parankiminde kitle lezyonu yapar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.