Baş çevresi, boy ve ağırlıktan farklı olarak beyin büyümesini yansıtır; büyüme geriliğinde baş çevresinin korunup korunmadığı, nedenin beslenmeye mi yoksa yapısal bir soruna mı bağlı olduğunu ayırmaya yardım eder.
Büyüme ve Gelişme sorularında süt çocukluğundaki ağırlık ve boy artış kuralları ile kaba motor, ince motor, dil ve sosyal gelişim basamakları sınanır. Öncüllü sorular numaralı ifadelerden hangilerinin doğru olduğunu seçtirir; ifadeler genellikle bir becerinin hangi ayda kazanıldığına dairdir ve küçük bir zaman kayması ifadeyi yanlış yapar.
Vaka kökleri persentil eğrileri, hedef boy ve kemik yaşı üzerinden boy kısalığının nedenini sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Gebelik yaşına göre küçük doğan erkek çocuk büyüme geriliği nedeniyle başvuruyor. İki yaşında hâlâ boy ve ağırlık olarak 3. persentilin altında seyrediyor. Beslenmesinin yeterli olduğu, gelişiminin yaşına uygun olduğu belirtiliyor; fizik muayenesi orantılı saptanıyor. Anne-baba boyuna göre hedef boyu normal aralıkta yer alıyor. İlk iki yılda belirgin yakalama büyümesi görülmüyor, son altı ayda büyüme hızı da yetersiz kalıyor.
Bu hastada en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Büyüme açısından çocuk endokrinolojisine yönlendirmek
Kısaca — SGA doğup iki yaşına dek yakalama büyümesi göstermeyen çocukta kalıcı kısa boy riski nedeniyle endokrinolojik değerlendirme geciktirilmez.
Gebelik yaşına göre küçük doğan çocukların çoğunda büyümeyi sınırlayan intrauterin etki ortadan kalkınca ilk iki yılda belirgin yakalama gerçekleşir. Bu dönemin sonunda persentil açığının sürmesi ve büyüme hızının yetersiz kalması, eşlik eden nedenlerin araştırılmasını ve büyümeye yönelik tedavi uygunluğunun değerlendirilmesini gerektirir.
Tanıya götüren bulgular
Gebelik yaşına göre küçük doğmuş olması → başlangıçtaki büyüme geriliğini intrauterin dönemle ilişkilendirir.
İki yaşında boy ve ağırlığın 3. persentilin altında kalması → beklenen erken yakalamanın gerçekleşmediğini gösterir.
Son altı ayda büyüme hızının yetersiz olması → yalnız geçmişteki doğum ölçülerine değil, süren aktif büyüme sorununa işaret eder.
Yeterli beslenme, yaşına uygun gelişim ve normal hedef boy → beslenme yetersizliği ile ailesel kısa boy açıklamalarını zayıflatır.
Neden diğerleri değil
Beş yaşına kadar değerlendirmeyi ertelemek — Yakalamanın büyük bölümü ilk iki yılda olur; süren düşük büyüme hızı için üç yıl daha beklemek tanıyı geciktirir.
Konstitüsyonel büyüme gecikmesi kabul ederek izlemek — Konstitüsyonel gecikmede büyüme hızı genellikle korunur; SGA sonrası iki yaşında yakalama olmaması ve süren yetersiz hız bu tanıyı desteklemez, izlemle yetinmek değerlendirmeyi geciktirir.
Ailesel boy kısalığı kabul etmek — Ailesel kısa boyda hedef boy da düşüktür ve büyüme hızı genellikle korunur; burada iki özellik de buna uymaz.
Kalori desteği vererek altı ay sonra büyümeyi yeniden değerlendirmek — Beslenme yeterli belirtilmiştir; kalori artırarak bekletmek, yakalama göstermeyen ve hızı düşük çocuğun endokrin değerlendirilmesini geciktirir.
Aklında kalsın
SGA’ya bağlı kalıcı kısa boyda büyüme hormonu tedavisi için klasik büyüme hormonu eksikliğinin gösterilmesi şart değildir; önce diğer nedenler dışlanır.
2. soruKolay
I. Doğum ağırlığı beşinci ayda yaklaşık iki katına çıkar.
II. Doğum ağırlığı bir yaşında yaklaşık üç katına çıkar.
III. Boy bir yaşında iki katına çıkar.
Süt çocukluğu döneminde büyüme ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — I ve II
Kısaca — İlk yılda ağırlık yaklaşık üç katına, boy ise yalnız %50 artar; bu nedenle I ve II doğru, III yanlıştır.
Bu ifadeler, süt çocukluğunda ağırlık ile boyun farklı hızlarda artmasını sınar. Ağırlık ilk aylarda hızla yükselirken doğrusal büyüme, doğum boyunu ilk yılda ikiye katlayacak düzeye ulaşmaz.
İfadeler
I — Doğum ağırlığının beşinci ayda iki katına çıkması — doğru; yeterli beslenen term bebekte ilk yarıyılın hızlı büyümesi ağırlığı 4-6. aylarda yaklaşık iki katına ulaştırır.
II — Doğum ağırlığının bir yaşında üç katına çıkması — doğru; ikinci yarıyılda büyüme hızı azalsa da birinci yaş sonunda doğum ağırlığının yaklaşık üç katına ulaşılır.
III — Boyun bir yaşında iki katına çıkması — yanlış; doğumda yaklaşık 50 cm olan boy, ilk yıldaki yaklaşık 25 cm uzamayla 75 cm’ye, yani doğum boyunun yaklaşık bir buçuk katına ulaşır.
Aklında kalsın
Doğum boyunun iki katı olan yaklaşık 100 cm’ye ilk yaşta değil, dört yaş dolayında ulaşılır. I ve II doğru, III yanlış olduğundan cevap I ve II’dir.
3. soruKolay
I. Altı ayda destekle oturma beklenir
II. On iki ayda tek başına yürüme beklenir
III. On iki ayda iki sözcüklü cümle kurma beklenir
Süt çocukluğu dönemindeki gelişim basamakları ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: D — I ve II
Kısaca — Destekle oturma altıncı ay, bağımsız yürüme bir yaş dolayında beklenir; iki sözcüklü cümle ise yaklaşık iki yaşta ortaya çıktığından I ve II doğru, III yanlıştır.
İfadeler, kaba motor ve dil gelişiminin beklenen zamanlarını sınar. Gövde kontrolü bağımsız yer değiştirmeden önce olgunlaşır; iki sözcüklü cümle ilk sözcüklerden sonra beklenir.
İfadeler
I — Altı ayda destekle oturma — doğru; baş ve gövde kontrolünün gelişmesiyle altıncı ay dolayında destekle oturma beklenir.
II — On iki ayda tek başına yürüme — doğru; ayağa kalkma ve tutunarak sıralamayı izleyen bağımsız yürüme çoğu çocukta 12-15. aylar arasında kazanılır.
III — On iki ayda iki sözcüklü cümle kurma — yanlış; iki sözcüklü cümle yaklaşık 18-24. aylarda beklenir. On ikinci ayda genellikle ilk sözcükler ortaya çıkar.
Aklında kalsın
Kaba motor gelişim baş kontrolü, dönme, oturma, ayağa kalkma ve yürüme sırasıyla ilerler. Dil gelişiminde ilk sözcükler bir yaş dolayında, iki sözcüklü cümle ise yaklaşık iki yaşta beklenir. I ve II doğru, III yanlış olduğundan cevap I ve II’dir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TUS (Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.