Çocuk Psikiyatrisi ve Gelişimsel Bozukluklar — TUS — Klinik Tıp Bilimleri soruları

Kısaca — Anlama ve dil bilgisi korunurken seslerin sistematik biçimde başka seslerle değiştirilmesi, fonolojik gelişim bozukluğunu gösterir.

Fonoloji, bir dilde anlam ayıran seslerin zihinsel örgütlenmesini ve kullanım kurallarını kapsar. Fonolojik sistem yaşa uygun olgunlaşmadığında çocuk sözcük yapısını bilse bile belirli ses sınıflarını öngörülebilir biçimde başka seslerle değiştirir.

Tanıya götüren bulgular

• Konuşmanın yabancılarca güç anlaşılması → ses üretimindeki hataların konuşma anlaşılırlığını bozduğunu gösterir.
• /k/ yerine /t/ ve /g/ yerine /d/ kullanması → art damak seslerinin öne, diş eti bölgesine kaydığı sistematik değiştirmeyi gösterir.
• Uzun ve dil bilgisi açısından düzgün cümleler kurması → sözdizimsel üretimin korunduğunu gösterir.
• Söylenenleri anlaması ve işitmesinin normal olması → alıcı dil ile duyusal nedenleri geri plana iter.

Neden diğerleri değil

• Semantik — Sözcüklerin anlamı ve kavramlar arasındaki ilişkilerle ilgilidir; burada sorun sözcük anlamında değil seslerin seçilmesindedir.
• Pragmatik kullanım — Dilin sosyal bağlama uygun kullanılmasını kapsar; sistematik ses değiştirmeleri pragmatik kusur değildir.
• Sözdizimi — Sözcüklerin dil bilgisel kurallarla cümlede sıralanmasını düzenler; düzgün ve uzun cümleler bu alanın korunduğunu gösterir.
• Alıcı dil — İşitilen dilin anlaşılmasını kapsar; söylenenleri anlayabilmesi bu alandaki temel bir bozukluğu dışlar.

Aklında kalsın

Artikülasyon bozukluğu tek bir sesin motor üretim kusurudur; fonolojik bozuklukta ise ses sınıflarını etkileyen sistematik değiştirme veya atlama paterni görülür.

Kısaca — DEHB nörogelişimsel ve ortamlar arası bir bozukluk olduğundan belirtilerin tek ders ve ortamda kalması tanıyı en güçlü biçimde sınırlar.

DEHB’deki yürütücü denetim yetersizliği belirli bir öğretmen veya dersle ortaya çıkan durumsal bir tepki değildir; belirtiler en az iki ortamda görülmeli ve işlev kaybı oluşturmalıdır. Tek bağlamla sınırlı güçlükte akademik uyumsuzluk ve çevresel etkenler önce değerlendirilir.

Tanıya götüren bulgular

• Dalgınlık ve unutkanlığın yalnızca okulda bildirilmesi → ortamlar arası belirti koşulunun karşılanmadığını gösterir.
• Evde yönergeleri tamamlayıp ödevlerini zamanında yapması → ev ortamında dikkat işlevinin korunduğunu gösterir.
• Yalnız matematik dersinde zorlanması → yaygın dikkatsizlik yerine derse özgü güçlüğü düşündürür.
• Şikâyetlerin öğretmen değişikliğinden sonra başlaması → durumsal veya ilişkisel bir etken olasılığını artırır.

Neden diğerleri değil

• Belirtilerin dokuz yaşında değerlendirilmesi — Tanı bu yaşta konabilir; belirleyici olan belirtilerin 12 yaşından önce başlamış olmasıdır.
• Hiperaktivitenin eşlik etmemesi — DEHB’nin ağırlıklı dikkatsiz görünümü hiperaktivite olmadan tanınabilir; bu bulgu tanıyı dışlamaz.
• Belirtilerin öğretmen tarafından bildirilmesi — Öğretmen bildirimi çoklu bilgi kaynağı ilkesinin parçasıdır ve tanıyı sınırlamaz; asıl sınırlayıcı olan belirtilerin tek ortamda kalmasıdır.
• Çocuğun erkek olması — DEHB her iki cinste de tanınır; cinsiyet tanı ölçütü değildir.

Aklında kalsın

Ebeveyn ve öğretmen bildirimleri uyuşmadığında bağlam, görev güçlüğü, sınıf koşulları ve gözlem süresi ayrı ayrı sorgulanır.

Kısaca — Açlığın stres yanıtı kortizolü yükselttiğinden düşük serum kortizolü anoreksiya nervoza paternine uymaz.

Enerji yoksunluğu hipotalamo-hipofizer-adrenal ekseni etkinleştirerek kortizol salgısını artırır; klirensin azalması da yüksekliğe katkıda bulunabilir. Belirgin kortizol düşüklüğü eşlik eden adrenal yetersizliği düşündürür.

Tanıya götüren bulgular

• Kilo almaktan yoğun korkma ve kendini şişman görme → anoreksiya nervozanın temel bilişsel özelliklerini gösterir.
• Âdetlerin kesilmesi → enerji yetersizliğine bağlı hipotalamik gonadotropin baskılanmasını düşündürür.
• Bradikardi ve hipotermi → malnütrisyona bağlı fizyolojik instabiliteyi gösterir.

Neden diğerleri doğru

• Gövdede lanugo tarzı ince tüylenme — Isı kaybına karşı gelişen lanugo, ileri enerji yetersizliğinin tipik deri bulgularındandır.
• Serum luteinize edici hormon ve folikül uyarıcı hormon düzeylerinde düşme — Pulsatil gonadotropin salgılatıcı hormon baskılanınca gonadotropinler düşer ve amenore gelişir.
• Avuç içlerinde karotenemiye bağlı sarı renk — Karotenden zengin besin tüketimi ve dönüşüm bozukluğu, sarı-turuncu deri rengine yol açabilir.
• Kemik mineral yoğunluğunda azalma — Hipoöstrojenizm, düşük insülin benzeri büyüme faktörü 1 ve besin eksikliği kemik kazanımını azaltır.

Aklında kalsın

Anoreksiya nervozada düşük triiyodotironin ve genellikle normal tiroit uyarıcı hormon, enerji tüketimini azaltan ötiroid hasta paternini yansıtabilir.